حسنعلى خان افشار

58

سفرنامه لرستان و خوزستان ( فارسى )

گناهش به تهران تبعيد مىگردد « 1 » . در گزارش حسنعلى خان نيز به پناه بردن او به اصطبل سهام الدوله اشاره شده است « 2 » . واليان مشعشعى آغاز رشد مشعشعيان به زمان محمد مشعشع در نيمهء دوم قرن نهم بازمىگردد . شاه اسماعيل صفوى در اردوكشى خود به لرستان و خوزستان به آنها حمله برد و فياض مشعشعى را به قتل رساند « 3 » . اما ديرى نپاييد كه نزديكى باورهاى آنها با بينش دينى صفويه ، ميان اين دو پيوندى به وجود آورد كه با ازدواج‌هاى سياسى استوارتر شد . ازاين رو زمينهء رشد و اقتدار آنها در خوزستان فراهم آمد به‌گونه‌اى كه واليان مشعشعى در دورهء صفويه جزو چهار والى بزرگ ايران به‌شمارمىآمدند و اجازهء نشستن در حضور پادشاه را داشتند . گزارش سينه‌به‌سينه‌اى كه دربارهء اصل و آغاز كار آنها ، به‌وسيلهء يكى از گزارشگران قرن نوزده ميلادى ثبت شده است ، بسيار جالب مىباشد . او از زبان مولى فرج الله ، يكى از واليان روزگار شاه مرد ، مىنويسد : من تاريخچهء خانواده‌اش را به شرح زير از وى دريافت كرده‌ام : مؤسس و بنيانگذار اين خانواده يكى از سادات سرشناس و متنفذ مدينه بود كه در پانصد سال قبل زادگاهش را ترك نمود . نوادگان اين سيد در شهر واسط كنار رودخانه دجله در قلمرو پادشاهى شاه خدابنده سكونت گزيدند ، و بر چند قبيلهء عرب گاوميش‌دار حكومت مىكردند . اينان به‌تدريج از رودخانهء دجله عبور كردند و به رياست دو قبيله كه در حوالى شهر حويزه سكونت داشتند برگزيده شدند . دو قبيله نفيس و سلّامات و پنج يا شش طايفهء كوچك ديگر نيز همراه آنان از واسط به اين منطقه كوچيدند . مولا محمد اولين فرد اين خانواده بود كه شهر قمانيان را در زير حويزه بنيان گذاشت ؛ او معاصر اولين پادشاه سلسله صفويه بود و گفته مىشود به‌وسيلهء ازدواج ، با خانوادهء سلطنتى قرابت سببى پيدا كرده بود « 4 » .

--> ( 1 ) . نك : كسروى ، احمد ، تاريخ پانصد ساله خوزستان ، ص 176 . ( 2 ) . نك : متن ، ص 96 . ( 3 ) . نك : عالم آراى صفوى ، مؤلف گمنام ، ص ص 135 - 138 . ( 4 ) . لايارد . . . ، سيرى در قلمرو بختيارى ، ص 78 .